In eenoudergezinnen staat de ouder er in de zorg voor de kinderen quasi alleen voor. Zeker de combinatie van de gezinstijd met werk en vrije tijd is helemaal niet vanzelfsprekend. Dat is zo voor de meeste ouders, maar voor eenoudergezinnen stelt de kwestie zich toch scherper. We kijken even mee in de gezinnen van alleenstaande moeders Valérie en Kathy, die allebei een zoon hebben.

 

De uiteenlopende uren van werk en school opvangen

 

Flexibele uren

Het verschil tussen de langere werkdagen en de kortere schooldagen kan soms worden gemilderd door deeltijds te werken, of door de werkuren wat aan te passen – als dat tenminste mogelijk is.

Valérie vertrekt ’s ochtends naar haar werk als zoon Valentin (10) aan zijn ontbijt begint. Hij is oud genoeg is om ’s morgens alleen te eten en naar school te vertrekken, zodat Valérie ’s avonds op tijd terug kan zijn om hem op te halen van school, waar er tot vijf uur studie en opvang is.

Ik heb wel redelijk flexibele uren. Dus ik kan ook vroeg beginnen en vroeg stoppen als dat nodig is. (…) Nu vertrek ik als hij juist aan het ontbijt bezig is, dan win ik tijd. En ik kan hem daarin vertrouwen, die is daar heel consciëntieus in. Die is nog nooit te laat gekomen op school.

 

Kathy, die ook alleenstaande moeder is, werkt vier vijfden in een kaderfunctie die enerzijds veel eisen stelt op de werkvloer en die vaak ook lange dagen inhoudt; maar anderzijds laat haar dat toe om haar uren wat flexibel te kiezen en af te stemmen op de tijd met haar negenjarige zoon Kobe.

Dat is een beetje dubbel, op mijn werk heb ik redelijk wat autonomie in hoe ik mijn werk organiseer, dus ik kan daar wel dingen forceren die een ander misschien niet gedaan zou krijgen, ik ben daar heel eerlijk in. Dat is dan een keer een voordeel van die functie.

 

Die flexibiliteit is niet altijd vanzelfsprekend. Voor een deel is dat een kwestie van geluk: niet iedereen heeft de mogelijkheid om de eigen werkuren af te stemmen op de gezinsbehoeften.

  

Uitbesteden van de zorg voor kinderen

Het probleem van de uiteenlopende school- en werkuren wordt door veel gezinnen opgelost door de zorg voor de kinderen even ‘uit te besteden’: kinderen gaan naar de opvang op school, bij een onthaalmoeder of in een buitenschoolse opvang; of ze kunnen terecht bij grootouders of bij buren. Ook hier is een beetje geluk van belang, zoals Kathy opmerkt.

Ik mag mij gelukkig prijzen dat mijn ouders, die wonen hier dus ook in het dorp, dat die eigenlijk de opvang van Kobe kunnen doen. Zowel in het schooljaar na school, als in de vakantie.

Dat maakt de lange werkdagen van Kathy draaglijker: “Ik heb dan de grote grote chance dat ik op mijn ouders kan rekenen.” Als ze Kobe gaat ophalen is het vaak al zeven uur, en dan heeft hij al gegeten. Ze verkiest de opvang door haar ouders ver boven een buitenschoolse opvang.

Over de tijd bij zijn grootouders blijft Kobe zelf wat op de vlakte. Hij heeft een duidelijke voorkeur voor de woensdagnamiddag, wanneer zijn moeder thuis is:

Mama probeert dan altijd geestige dingen te doen. Dingen die ik leuk vind. Zo ergens waar ik mij kan… uitleven. Dat kan zijn met de vlieger naar het strand. Of gaan kijken naar de vliegtuigen. Of ik voetbal met mama. Ja, mama kan dat nog goed. Dat is nog leuk.

Kathy:

Ik probeer de woensdagnamiddag ook echt voor hem vrij te houden. Dat we eens iets kunnen doen samen. Eens voetballen of gaan zwemmen, of gewoon lui in de zetel liggen tv kijken. Dat kan allemaal.

 

 

Ouders offeren de eigen vrije tijd op

Heel veel ouders, zeker niet alleen in eenoudergezinnen, zetten hun eigen vrijetijdsactiviteiten tijdelijk op een laag pitje om alle kansen aan hun kinderen te geven. Denise, die alleen voor haar twee dochters zorgt, beschouwt dat heel bewust als een tijdelijke fase:

Daar heb ik ook heel bewust voor gekozen, om niet meer naar de film en naar theater te gaan zoals ik dat vroeger deed. Ik zal wel wachten tot ze groter zijn en dan pak ik dat terug op. Ik kan net zo goed hier een goed boek lezen. (…) Ik weet dat er een aantal dingen niet meer kunnen, en ik voel dat meer aan als part of the deal.

 

Er alleen voor staan

Kobe gaat niet graag naar school, en heeft last van het hoge tempo en de lange schooldagen. Dat baart ook moeder Kathy zorgen: “Ik lig daar ook al een keer wakker van en ik ben daar ook veel mee bezig.”

Net als voor andere kinderen die het moeilijk hebben op school, is de vakantietijd voor Kobe en voor Kathy een bevrijding. “Dat is helegans anders”, zegt Kobe over de vakantie, en Kathy noemt de vakantie “een bevrijding, echt waar. Voor mij, en voor Kobe, dat is dan precies of die is van al zijn problemen verlost hé.” In de vakantie is de school in Kobes hoofd “heel ver weg”, zegt Kathy, “Terwijl, anders, ik denk wel dat dat op hem weegt.”

 Dat gewicht drukt ook op Kathy zelf:

Want zoals ik zei, de vakantie, dat is een bevrijding en dat is dan niet omdat er plots zoveel meer tijd is, maar gewoon omdat er een hoop van die zorgen wegvallen… De druk die hij heeft en die ik heb, dat is zo van, ‘er mag niets fout gaan, of we zitten in de miserie’. Zo van schoolprestaties en zo. En voor mij ook hé, als ik iets fout doe, dan zit Kobe misschien met de gevolgen, en ook voor mezelf, ge kunt dat eigenlijk met niemand echt delen, dat is eigenlijk wel zwaar.

 

Vakantieperiodes

Vakantieperiodes zijn zeker voor éénoudergezinnen moeilijk om te overbruggen. “Ik sta er alleen voor,” zegt Kathy daarover. “Er zijn veel ouders die de vakantiedagen een beetje onder mekaar verdelen, en dan wel een stukje samen, maar die kunnen zo al een ferm stuk van de vakantie overbruggen. Maar als je alleen bent, er is niets te verdelen hé.”

Ze kiest resoluut om zoveel mogelijk vakantietijd samen met zoon Kobe te “forceren”, maar botst tegelijk op de grenzen van wat voor haar als alleenstaande ouder mogelijk is.

Ik probeer dat dus altijd te forceren, dat is soms een beetje kunst- en vliegwerk, dat ik een hele maand vakantie kan hebben met hem in de zomer. Dan gaan wij twee weken op reis en dan hebben wij nog tijd samen hier. Dan offer ik mijn eigen vakantiedagen aan hem op, zogezegd, allee, aan hem-en-mij. Voor mezelf is er dan minder tijd, maar dat is dan maar zo, dat heb ik daar ook graag voor over. De tijd die ik er dan ben, die wil ik er ook echt zijn, niet half en half.

Kobe zelf is graag thuis met haar: “dat is gewoon zo. Dat is van mij en van mama”. Die gewaardeerde en gedeelde tijd is er wel alleen “met dien verstande dat ik dus de rest van de vakantie en ook het grootste deel van de andere schoolvakanties werk”, zegt Kathy.

En dat is echt enorm moeilijk. Ik sta daar alleen voor, toch als ouder. Ik heb dan wel enorm veel aan mijn ouders. Maar ik vind het lastig om die ook te gaan belasten in de vakanties. Maar Kobe gaat daar dan dus ook naartoe.

Bovendien gaat Kobe nog een week op kamp, en een week naar de opvang: “dat vult dan de gaten een beetje op. Maar dat is lastig, vind ik”.

 

Ook Valérie dient nogal te puzzelen om de vakantieperiode van zoon Valentin te overbruggen. Ze heeft drie weken verlof, en Valentin is twee weken bij zijn vader. “De rest, dat is wat puzzelen (…) Dat is elke keer weer een beetje zien.” Valentin gaat twee keer op kamp en is ook vaak bij zijn grootouders.

In de week dat Valentin op kamp is met de scouts, heeft Valérie ook voor een deel verlof.

Dat is een beetje dubbel. Ik ben niet zo graag hele dagen alleen thuis, zonder hem. Maar toch, dat weekske, allee, een dag of vijf zeker, dat ik verlof heb en hij is op kamp… Ge moet dat verstaan, Valentin is een hele makkelijke hé (…) Maar dan is het toch echt supertof om eens alleen aan uw eigen te moeten denken.

Tegelijk is de tijd met Valentin voor haar de ideale tijd:

Ha ja, daar moet ik niet over denken, dat is voor mij echt genieten van samen zijn met hem en niets moeten. We gaan dan altijd een week of een goeie week samen op vakantie, met de auto, hij leest dan de kaart. En goed hé! Ergens in Frankrijk, en dan nog een weekske thuis, of een keer naar de zee (…) Zo van die dingen, echt samen dingen doen. Of gewoon samen zijn, dat moet niet altijd… [iets spectaculairs zijn].

Valentin houdt van de reis:

Zo omdat ik de kaart lees, en ook gewoon. Zo samen zijn. Ja, gewoon. Dat is leuk. En mama vraagt altijd wat ik graag wil doen of zien of eten of zo. En dan doen we dat meestal (lacht).

*

 

Kind & Samenleving deed onderzoek naar de manier waarop kinderen en hun ouders hun gezinstijd beleven en vorm geven en praatte daarvoor met 30 kinderen en evenveel ouders uit 20 gezinnen. De namen van kinderen en ouders zijn pseudoniemen. Onderzoek met de steun van de Vlaamse Overheid.

Auteur: Johan Meire 

 

Meer weten? Lees meer over gezinstijd op onze website of koop het boek Over vrijbuiters en ankertijd (2013).